TRẦN KIÊM ĐOÀN

 

 

BẠN TA SẼ NGHĨ G̀, LÀM G̀

NẾU KHI CHỈ C̉N TRĂM NGÀY ĐỂ SỐNG ?!

 

Thăm anh Huỳnh Kim Lân tại nhà ở Sacramento

 

          Hôm nay, chúng tôi hẹn nhau đi ăn cơm chay v́ đang là ngày 14 âm lịch. Nhưng cuối cùng, chúng tôi không vào các nhà hàng bán đồ chay trong vùng hay đi đâu xa mà cùng mang đồ ăn, trái cây đến thăm một người anh em huynh trưởng Gia đ́nh Phật tử Việt Nam tại Hoa Kỳ đang lâm trọng bệnh: Huynh trưởng Quảng Quư Huỳnh Kim Lân (HKL). Tôi và anh Bạch Xuân Khỏe đến thăm anh Quảng Quư Huỳnh Kim Lân khi nghe tin bệnh t́nh anh đă đến giai đoạn cuối, khó ḷng qua khỏi.


Trời Sacramento đang nóng 110 ° F (43 độ C) và chúng tôi đến đây lúc 2:00 giờ chiều là giờ nóng cao điểm nhất trong ngày.


Không sao! Ngoài trời có thể mát mẻ nhưng nếu có những ưu tư, buồn phiền, phẫn nộ bên trong th́ sẽ làm cho người ta nóng lên. Ngược lại, nếu có những niềm vui tươi mát phát khởi tự trong ḷng th́ nội nhiệt sẽ đi từ trong ra ngoài mà làm cho con người nhẹ nhàng, mát mẻ. Tôi mỉm cười với chính ḿnh khi liên tưởng đến “nội nhiệt” của các nhà sư Tây Tạng thiền định suốt cả mùa đông trong núi tuyết với tấm cà sa mỏng manh.


Anh Huỳnh Kim Lân đón chúng tôi bằng nụ cười thoải mái, thân thương và tự nhiên. Khi bắt tay và nh́n thẳng khuôn mặt anh, tôi hơi chững lại v́ trước khi vào đây, tôi cứ h́nh dung là sẽ gặp một người bệnh ốm yếu, xanh xao. Nhưng thực tế th́ ngược lại, anh Lân vẫn hồng hào với khuôn mặt khá đầy đặn và những nét ưu tư không in dấu ở đâu cả; nhất là với phong thái tự nhiên và thoải mái của anh.


Anh Lân cho biết rằng, cách đây hai tháng, bác sĩ đă xét nghiệm và kết luận là anh bị ung thư phổi giai đoạn cuối với thời gian trước mắt chỉ c̣n sống được sáu tháng. Nghĩa là tính từ hôm nay. anh chỉ c̣n lại bốn tháng trên cơi đời này nếu căn cứ vào những xét nghiệm và kết luận của y khoa hiện đại.


Chỉ c̣n hơn một trăm ngày để sống, bạn sẽ làm ǵ và ưu tư như thế nào? Đó có lẽ là câu hỏi thông thường nhất trong những trường hợp giới hạn cuộc sống chỉ c̣n tính theo ngày, theo tháng tương tự.


Thay cho những lời an ủi và thăm hỏi thường t́nh đối với một người mắc bệnh nan y, chúng tôi đă biến cuộc gặp gỡ thành một cuộc chuyện tṛ đầy thú vị. Anh Lân đă gợi ư rằng, trường hợp và t́nh trạng sức khỏe, bệnh tật tuy là riêng tư của anh, nhưng cũng có thể thông tin ra ngoài rộng răi hơn như một “trường hợp tham khảo” (Case Study) trong các chuyên ngành xă hội, tâm lư, triết học và giáo dục; đặc biệt là cũng nên chia sẻ với anh chị em thuộc hệ thống Gia đ́nh Phật tử Việt Nam trong cũng như ngoài nước. Chúng tôi cũng rất đồng ư với anh HKL rằng, trường hợp cá nhân của anh, nếu không câu chấp thường t́nh th́ cũng có thể thông tin tương đối rộng răi, thẳng thắn và tŕnh bày công khai như một lời nhắn gởi lại cho đàn em. Hơn thế nữa, v́ anh là một huynh trưởng Gia đ́nh Phật tử kỳ cựu tại Việt Nam và Hoa Kỳ nên hiện đang có nhiều anh chị em huynh trưởng và đoàn sinh GĐPT trong cũng như ngoài nước đang chờ đợi tin anh.


Mở đầu câu chuyện, chúng tôi đă nêu ra một câu hỏi rất thông thường đối với người gặp cảnh ngộ như anh, rằng là: Anh có cảm thấy sợ hăi không khi khám nghiệm y khoa cho biết là anh chỉ c̣n một thời gian ngắn nữa để sống. Anh trả lời thản nhiên là anh không có một cảm giác sợ hăi nào cả. Đồng thời, anh cũng bày tỏ niềm tin xuất phát từ nguồn Tâm thâm sâu của anh rằng, anh có thể c̣n hay mất với sắc thân tứ đại này; nhưng anh chỉ coi việc ra đời và qua đời đơn giản và nhẹ nhàng như việc thay áo mới theo nẻo đi về của lư Duyên Khởi: Duyên hợp, duyên tan, duyên tàn, duyên tận... như bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông; như mọi sự trên đời đều đang đi trên đường Thành, Trụ, Hoại, Diệt; như mọi sinh vật đều theo một ḍng trôi Sinh, Lăo, Bệnh, Tử.


Hiện tại, anh vẫn dốc tâm cầu nguyện Hồng Ân Tam Bảo và lắng ḷng thu nhiễm năng lượng lành của phép Phật nhiệm mầu và chư tôn, tứ chúng. Anh tập trung vào tŕ tụng Đức Phật A Di Đà và tựa hết nguồn tâm vào thế giới Cực Lạc trong những ngày c̣n lại của đời ḿnh.


Là một huynh trưởng Gia đ́nh Phật tử Việt Nam kỳ cựu 70 tuổi, anh HKL đă dấn thân vào sinh hoạt với tuổi trẻ và Đạo Phật Việt Nam từ ngày c̣n bé. Anh cũng là người thọ bồ tát giới đă trên 30 năm. Nhưng anh đă tâm sự một điều làm chúng tôi lắng ḷng theo dơi và suy gẫm khi anh cho rằng, suốt bao nhiêu năm làm người Phật tử, anh chỉ là người học Phật, tụng niệm kinh kệ, sinh hoạt lễ nghi và hoạt động thanh niên chứ chưa bao giờ là người biết TU theo con đường Phật giáo cả. Anh cho rằng, TU phải đồng nghĩa với HÀNH. Nghĩa là những ǵ thuộc về lư thuyết cần phải được thể hiện cụ thể trong hành động và cuộc sống. Tu đạo là sống đạo và hành đạo chứ không phải chỉ chấp tay, cúi đầu theo đạo và thờ đạo một cách thụ động. Tinh túy của đạo Phật là cứu khổ mang vui cho chúng sinh. Theo đạo Phật không phải là để làm học giả hay diễn giả mà phải làm một hành giả. Hành giả là người hiểu đạo, sống đạo để đem đạo vào đời. Hành giả không thể là người học thuộc ḷng những tạng kinh điển, nói toàn những chuyện xa xôi lư thuyết trên mây mà quên đi sự đau khổ của trần gian đang có mặt thường xuyên trong ta và quanh ta. Bởi v́ nếu không có đau khổ th́ Phật giáo không có lư do ra đời để làm một tôn giáo cứu khổ.


Nói tóm lại, khi con người đă sống qua 70 năm cuộc đời th́ nếu c̣n lại chừng một trăm ngày để sống, người ta sẽ nghĩ đến một cái ǵ diệu dụng nhất có thể đạt được trong một khoảng thời gian ngắn nhất và quư báu nhất.


Anh Huỳnh Kim Lân cứ nhắc đi, nhắc lại một điều mà anh lấy làm tiếc là suốt trong 70 năm qua chưa làm được là thực hành đạo Phật. Đạo Phật là đạo để thực hành và tu học giúp chuyển biến con người từ thấp đến cao, từ xấu đến tốt, từ bất thiện đến hoàn thiện chứ đạo Phật không phải là một phương tiện để bị rơi vào lư thuyết rườm rà, cao xa hay những lễ nghi phiền toái mà thật sự không giúp cho con người thoát khỏi những hệ lụy đầy đau khổ giữa đời thường.


Chúng tôi hỏi anh HKL về cách tu học cụ thể hơn trong thời gian quá ngắn c̣n lại anh có thể xếp ưu tiên những việc ǵ cần phải làm trước nhất và lần lượt sau đó. Theo anh th́ việc đầu tiên là phải sám hối. Sám hối để tự soi sáng chính ḿnh với một tâm hồn trong ngần tươi mát dâng lên đức Phật. Sau đó mới nói đến sự Chí Thành cầu nguyện để cầu xin năng lượng lành của chư Phật, tôn nghinh hùng lực của Tây phương giáo chủ A Di Đà để trong phút lâm chung c̣n giữ được nhất tâm bất loạn mà kinh văn đă diễn tả: “Trong khoảng một niệm, sinh về Cực Lạc, sen nở thấy Phật, liền nghe Phật thừa, chóng mở Phật tuệ...”


Thời gian tương đối của đời thường không phải là thước đo mức độ ngắn dài của quá tŕnh tu học và giác ngộ trong đạo Phật. Tuy chỉ có 6 năm khổ hạnh công phu như một sự nếm trải đâu là phương tiện thiện xảo để tu hành và 49 ngày thiền định dưới cội bồ đề trong rừng già cô tịch, nhưng Đức Phật đă để lại dấu ấn “sát na ngh́n trùng” của ḍng sống 80 năm giữa cơi Ta Bà và đă huân tập công phu qua hằng hà vô số kiếp.


Người ta thường nghĩ cuộc sống là t́nh cờ hay có một sự xếp đặt vô h́nh nào đó. Người xưa tin tưởng rằng: “Nhất ấm nhất trác, giai do tiền định”, nghĩa là một miếng ăn, một cái uống thảy đều do sự sắp xếp trước cả.


Người theo đạo Thiên Chúa th́ tin rằng, “Một sợi tóc trên đầu rụng xuống cũng do thánh ư của Đức Chúa Cha.” Nhưng với quan điểm Phật giáo th́ mọi sự diễn ra đều do duyên nghiệp trùng trùng biến hiện, tương tác lên nhau mà sinh diệt không ngừng; tuyệt nhiên không có một nguyên nhân khởi đầu nào đơn lẻ, duy nhất mà sinh ra cả.


Dẫu niềm tin có đơn giản hay phức tạp đến mức độ nào, kể cả vô thần… th́ cũng gặp nhau ở một điểm chung là h́nh ảnh khởi đầu khi sinh ra và sự kết thúc khi chết. Dẫu cho sau cái chết c̣n có sự sống đời đời; hay kiếp sống luân hồi xoay vần không bao giờ ngưng nghỉ th́ tất cả cũng đều nhận ra một sự hiện hữu trước mắt, trực tiếp, nắm bắt được mà không cần thông qua tưởng tượng hay lư luận của đời người: Đó là cái chết.


Bởi vậy, khi đối diện với cái chết trong tầm tay th́ phản ứng tâm lư, t́nh cảm, lư trí của mỗi người một khác nhau. Chúng tôi ngồi bên cạnh anh HKL - Người mà theo lời bác sĩ th́ chỉ c̣n hơn 100 ngày nữa để sống - với niềm cảm xúc miên man và những câu hỏi thầm lặng... Nhưng “đoạn trường ai có qua cầu mới hay” nên thật khó mà có thể hiểu được hay đồng cảm được để phân tích chia sẻ với anh và với chính ḿnh lúc này. Khái niệm vô thường trong Phật giáo là một nguyên tắc khách quan tuyệt đối. Nghĩa là không có ǵ thường hằng, tồn tại vĩnh cửu cả. Bởi vậy, bí quyết “an tâm” là biết lấy cái vô thường làm cái thường trong cuộc sống. Người trẻ tuổi nhất trong nhóm bốn người anh em chúng tôi hôm nay là anh Bạch Xuân Khỏe. Anh nhắc cái Vô Thường mới chính là cái Thường khi nói rằng: “Con là người nhỏ tuổi nhất nhưng biết đâu con lại là người ra đi trước nhất. Nếu việc đó xảy ra ngay bây giờ, trong ṿng ít phút nữa, hay một thời gian sau... th́ chúng ta vẫn phải xem chuyện đó là Thường và đó là biết đem cái Vô Thường để làm cái Thường vậy”.


Anh Huỳnh Kim Lân mỉm cười nhẹ nhàng khi nghe người trẻ tuổi nhất đám nói như vậy. Chắc bao lâu nay anh cũng nh́n mọi sự như Khỏe nên cho đến phút này anh vẫn an nhiên tự tại đến như vậy phải không anh Lân?


Chúng tôi c̣n đi xa hơn về những vấn đề nóng bỏng và cập nhật của đạo pháp, dân tộc và tuổi trẻ mà trọng tâm là GĐPT. Và ước vọng tha thiết của người có khả năng ra đi sớm nhất là sự hợp nhất của GĐPT và sự thống nhất của Phật giáo Việt Nam hải ngoại. Chúng tôi nói nhiều đến một khái niệm cũ trong một hoàn cảnh mới, đó là truyền thống “bất khả phân” trong một xă hội đa nguyên tự do phương Tây với biểu tượng Salad Bowl (Dĩa Xà Lách). Trong đó sự kết hợp và hóa giải đặt trên căn bản “đa nguyên, đa lưu chi” – nhiều nguồn, nhiều nhánh, nhiều cành – nhưng tất cả đều có vai tṛ quan trọng độc lập và nếu thiếu đi một th́ sẽ làm cho giá trị của tổng thể bị mất đi: Một nhúm gia vị, một trái ớt, hạt tiêu, củ hành, rau cải… đều quan trọng và cần thiết trong sự phối hợp nhịp nhàng và khéo léo để tạo nên một dĩa xà lách ngon mà mọi người đều ưa chuộng


Cuộc “tâm đạo đàm” kéo dài hơn hai tiếng đồng hồ nhưng với anh Huỳnh Kim Lân cũng như các anh em có mặt đều tươi vui và phấn chấn. H́nh ảnh “tăng già ḥa hợp, tứ chúng đồng tu, tuổi trẻ vươn lên” đă biến sự ám ảnh mù mịt của cái chết thành niềm cảm khái tươi vui của sự sống hiện tiền. Phép lạ của hướng thiện và hành thiện. Có dịp sẽ xin trở lại đi vào chi tiết những lời chí thành của tiếng chim đang đi vào vĩnh cửu.

 


Sacramento, giữa Mùa An Cư 2018
Trần Kiêm Đoàn




bút luận : tâm lư - triết học - xă hội

trankiemdoan.net