TRẦN KIÊM ĐOÀN

 

 

CHÙM THƠ NỞ MUỘN VỀ HUẾ

TRẦN KIÊM ĐOÀN (Ban Việt-Hán)

 


Người viết văn cho rằng:
Thi sĩ là một nhà văn sĩ không thành!

Người làm thơ cho rằng:
Văn sĩ là một thi sĩ không thành!


Thử đi vào hai thế giới trong cùng một cơi Văn học nghệ thuật xem sao.

Leon Tolstoy viết Chiến Tranh và Hoà B́nh tới 1500 trang tiêu chuẩn. Đây là tác phẩm được nhiều người ưa thích nhất trong suốt hơn nửa thế kỷ qua. Nhưng mấy bài thơ Sonnet 116 của William Shakespears và Love One Another của Kahlil Gibran, mỗi bài chỉ có 15 câu cũng được lưu truyền và nổi tiếng thế giới.

Như vậy là rơ ràng trong văn chương, giá trị nghệ thuật không đặt căn bản trên số lượng và thể loại là thơ, văn, biên khảo, bút kư hay bối cảnh sáng tạo về nhân vật, thời gian, không gian… mà miễn sao “hay”– mở ngơ được tri thức, đánh động được cảm xúc và chinh phục được cảm quan thưởng ngoạn của người đọc – là được.

Thời c̣n học trung học, tôi đam mê tham gia các thi văn đoàn và bút nhóm. Nhưng khi học Văn khoa và Sư phạm, rồi đi dạy và lao động ở quê nhà, tôi quên mất nếp xưa cầm bút, viết lách. Cho đến khi qua Mỹ vào năm 1982, mỗi mùa Tết là dịp những cơn sóng trào của nỗi ḷng tha hương, thương nhớ quê nhà được thể hiện qua nhiều h́nh thức, nhưng phổ biến nhất là những Giai phẩm Xuân. Bên cạnh phải cống hiến toàn thời gian cho cuộc mưu sinh khá gay gắt trong nếp sống mới nơi xứ người để sống c̣n và vươn lên, tôi lại say mê viết lách, làm thơ, biên khảo, làm văn thơ điếu…

Rồi năm năm, mười năm, hai chục năm qua… tôi – vô h́nh chung – được ngồi vào chiếu “nhà văn, nhà thơ, nhà biên khảo…” lúc nào không hay và trở thành tác giả của cả chục đầu sách được in ấn và phát hành. Trong đó, một số sách “hiền lành” như Chuyện khảo về Huế, Từ ngơ Huế xưa, Con yêu Bánh Nậm, Tu Bụi… được in ấn và phát hành tại Việt Nam. H́nh như (?) tôi là “Tác giả thuyền nhân” đầu tiên ở Mỹ có tác phẩm xuất bản tại Việt Nam. Đó là tập chuyện vừa khảo, vừa kư, vừa tiểu truyện có tên “Chuyện Khảo Về Huế” do Tuổi Trẻ ấn hành năm 1997.

Ở Mỹ, tôi làm việc toàn thời gian cho CPS (Cơ quan Bảo vệ thanh thiếu niên) và dạy học nên cũng có những khoảng trống thời gian phải chờ đợi giữa hai hay nhiều hồ sơ thụ lư trong ngày. Tôi thường lấp những khoảng trống thời gian chờ đợi nhỏ đó bằng cách tự cho phép ḿnh “lăng mạn” một chút trước khi lao vào cuộc sống bằng cách nghĩ về thơ hay làm thơ. Cũng xin nói thêm ở đây là nghề chính bên cạnh nghề phụ dạy học và Psychotherapy của tôi tại Mỹ mà tôi đă làm suốt 20 năm là CPS-ER (Children’s Protective Services – Emergency Response: Chương tŕnh Bảo vệ thiếu niên – Ứng phó khẩn cấp) trực thuộc Bộ Y Tế, Nhân Dụng (Department of Health and Human). Đây là một trong 5 nghề “dễ sợ” nhất trên 50 tiểu bang của nước Mỹ, chỉ sau quân đội, cảnh sát và an ninh. Thôi th́ “bắt phong trần phải phong trần, cho thanh cao mới được phần thanh cao”, như Thúy Kiều tại … Mỹ. Và cái nghịch lư nhất trong cảm xúc sáng tạo văn nghệ lại có vẻ như ngược lại với Thiền. Đối diện với những mảnh phong trần xuôi ngược của đời sống, Thiền định t́m sự im bặt của tri thức để giữ cho “nhất tâm bất loạn”; nhưng người làm thơ th́ phiêu bồng trên cảm xúc sáng tạo nên làm thơ để khỏi làm thinh!

Với khăn gói quả mướp được trăm bài thơ chi đó, tôi đă dành những cảm xúc về Huế khá nhiều bài với tâm trạng “chiều chiều cắp rổ hái rau, ngó về quê mạ…”. Với Huế, tôi không dám làm “nhà Thơ” mà chỉ mong được làm “cḥi Thơ” là quư rồi. Sau đây, xin ghi lại dăm bảy bài thơ về Huế đơn sơ, chân quê mà gần gũi như những cây trứng cá bên cây ngô đồng Thành Nội:



Đồng Khánh Huyền Trân xưa
Tặng Đồng Khánh 90 tuổi.

Tôi nhớ măi một "mai tê" Đồng Khánh
Một mai tê... dễ sợ: Lạnh xa mù
Mai tê rồi bóng xế trăng lu
"Con ve kêu mùa Hạ, biết mấy thu gặp chàng!"

Huế có già mô mà níu kéo thời gian
Lo chi rứa nỗi đá ṃn sông cạn
Bảy trăm năm những mùa trăng ly tán
Sông nước Chàm miền châu Rí, Châu Ô

Công chúa -- tóc xanh Đồng Khánh – ngày xưa
Ruỗi ngựa đá qua mấy bờ trong đục
Ngày Chiêm Quốc, đêm mơ về bến Việt
Mắt Huyền Trân c̣n đẫm lệ Khắc Chung

Điệu ca Hời đ̣i đoạn nao ḷng
Sên phách gơ giọng Nam B́nh kể lể
Có phai cũ khi nửa đời xa Huế...
Ngơ sau nh́n, quê mẹ có vời trông?

Tôi, Đồng Khánh... mai tê, thời son trẻ
Đă xa quê từ dâu bể mưa nguồn
Hái niềm vui tan tác giữa cơn buồn
Nhớ rưng rức nỗi tha phương dồn tụ

Đồng Khánh ơi, Huyền Trân xưa đó
Lắm tang thương vùi dập Huế vô chừng
Sông, nước, biển, trời... nơi mô cũng có
Nhưng năo nùng làm Huế đẹp rưng rưng

Khi ở Huế thấy Huế buồn chi lạ
Xa Huế rồi thấy Huế quá mênh mông
Trong nỗi nhớ một cũng là tất cả
Khi thương yêu tất cả sẽ vô cùng.


Đi về nhớ Huế
Ḷng ta như cái đ̣n triêng Huế
Gánh hai đầu nỗi nhớ chung riêng
Sương nặng quá oằn vai t́nh cố xứ
Lo giữa đường đứt gióng loại đ̣n triêng



Về lại Huế
C̣n nguyên màu kỷ niệm
Khoát nước sông Hương vuốt mặt tạ ơn đời
Ḿnh xa Huế chàng trung niên ba sáu
Ngày trở về ông lăo bảy mươi hai

Giữa ḷng Huế mà xăm xăm t́m Huế
Huế một thời Huế nớ ở nơi mô
Huế thuở ấy như con đ̣ Thừa Phủ
Bến đợi thuyền thuyền ghé bến quen xưa

Thương Huế quá những cuộc t́nh chi lạ
Tỏ ḷng rồi không biết vẹn t́nh không
Nắm tay sợ lỡ t́nh đầu không trọn
Đă hôn nhau dâu biển cũng vợ chồng

Ḿnh đă lớn với mảnh đời rất Huế
Nghèo mà sang mâu thuẫn Huế muôn đời
Ăn khoai sắn mà mộng đời kiêu bạc
Mây bốn phương trời về ngơ cũ Huế ơi

Những bạn Huế một thời là măi măi
Thăm đứa c̣n đứa mất đứa thôi chơi
Đứa xa xứ phương trời mong trở lại
Có hề chi đời đá nát vàng phai

Sáng cà phê sông Hương mù sương không hẹn
Chiều nội thành quán cóc những giờ vui
Đường nhân gian đi về như lữ khách
Vui hay buồn th́ ngày cũng qua thôi

Nếu không ra đi lấy chi làm nhớ
Cuộc vui nào cũng đến lúc chia tay
Gặp nhau vội như ga tàu viễn xứ
Chào Huế chào nhau ḿnh đi đây.


Bởi thu là Huế
Hạnh phúc như tuổi thơ
Đi trên đường ước mơ
Lời hẹn thề cánh mỏng
Bay t́m nhau vu vơ

Hoa bâng khuâng thuở ấy
Nở vàng cửa Hậu xưa
Thu về qua xóm Huế
Trời nắng nắng mưa mưa

Năm mươi năm ngoái lại
Nhà số cũ rêu mờ
Bóng em lần tràng hạt
Sau cửa kính rào thưa

Người yêu Huế v́ thu
Hay bởi thu là Huế
Dung nhan buồn đổ lệ
Hoài nắng nắng mưa mưa.



Lụt Huế
Nghe tin Thanh Nhă “Đêm không ngủ”
Dân Huế chong đèn đợi nước lên
Sơn Tinh nhếch nhác ngồi trên kiệu
Mỵ Nương c̣n thao thức gối bên

Ḷng ghen như nước nguồn Băng Lăng
Thủy Tinh đâu dễ chịu quay về
T́nh yêu xoay núi đồi câm lặng
Triệu năm buồn một thuở đam mê

Tóc em dài từng cơn mưa Huế
Mắt lạnh buồn điệu nước sông Hương
Huế xưa băo nổi Huyền Trân kể
Cuồng lăng say t́nh nước Mỵ Nương

Mỗi năm lũ lụt tràn ra biển
Cố cuốn ân t́nh xuống đại dương
Dân Huế vai trần nghiêng nón lá
Chút cợt đùa đối bóng tang thương

Nghe trong lụt Huế tâm t́nh Huế
Nước nguồn lên che miễu Âm Hồn
Con nước lũ chỉ qua là ngấn lệ
Về đi em dù chớp bể mưa nguồn

Huế lăng mạn từ giọt mưa trong mắt
Hóa thành sông thành suối tràn bờ
Mười cơn lụt mỗi năm đời rát mặt
Gánh gian nan viền chéo áo là thơ.



Huế giữa mù sương
Nếu anh không về thăm lại Huế,
Sương một đời che kín Huế ngàn xưa.
Trong góc khuất những tâm hồn xa Huế,
Đi giữa Trường Tiền mà nhớ Huế nơi mô.

Em là Huế, Huế là em thuở nớ...
Trang giấy hùn cây viết cũ gian nan,
Thư và thơ t́nh yêu thời mới lớn:
Quốc Học chờ Đồng Khánh chuyến đ̣ ngang.

Huế tuổi trẻ xanh như màu ngọc bích,
Cháo gạo đồng cơm hến sắn ăn trưa,
Nghèo dễ sợ tuổi học tṛ thương rứa,
Quà tỏ t́nh thức trắng để làm thơ.

Anh và em đều có người mạ Huế,
Chắt chiu ḿnh mà phỗng xả với bầy con.
Mạ là nhịp cầu mây núi ḍng sông,
Dẫu thua được vẫn là con của mạ.

Ôi thời gian Huế ḿnh mau chi lạ,
Thằng Cu xưa nay tóc bạc cụ già.
Những đứa bạn xóm nghèo thời thơ ấu,
Thoáng trở về gặp lại mụ ôn... tra.

Về Huế lại hạc vàng xưa bay mất,
Huế trầm tư vang bóng cũ không c̣n.
Anh khờ dại nhớ em thời bím tóc,
Dẫu ăn mày quá khứ cũng trông mong.

Ai tắm hai lần trên cùng một ḍng sông,
Anh biết rứa răng vẫn buồn chi lạ.
Bởi một lần đi là chia ly tất cả,
Nên trở về tay trắng vẫn hoàn không.

Anh yêu Huế chẳng có ǵ để mất,
Khi t́nh yêu là sương khói mênh mông.
Ḍng sông đó trái núi này vạn cổ,
Ta c̣n ta là tất cả vẫn đang c̣n.



Huế mùa hoa sứ
Hoa Đại đền Hùng
Đi sứ vô Nam
Trở thành hoa Sứ
Hoa xưa đền ngự
Một thuở Huyền Trân
Vàng trắng bụi trần
Mùa Xuân hoa nở
Hoàng thành phố chợ
Tư mă chân quê
Mênh mông ngơ Huế
Mùa sứ đang về
Thoảng cổ lai hề
Trầm hương nhè nhẹ
Là mùi sứ Huế
Em nghe ǵ không
Giữa cơi mênh mông
Con ve vừa dậy
Thức gọi mặt trời
Không người không ta
Xuân qua hoa rụng
Ṿng quay lại ṿng
Mùa Xuân em qua
Một thời hoa sứ
Mai không c̣n nữa
Ṿng quay một ṿng
Một giữa muôn trùng
Dẫu níu hay buông
Mùa Xuân hoa sứ.



Ngày đầu năm trên quê Mẹ
Lễ Giao Thừa trên quê tôi làng Liễu Hạ
Mưa lâm râm lành lạnh đón Xuân về
Ba mươi năm làm ly khách xa quê
Đêm trừ tịch được kề bên gối Mẹ

Bà Mẹ Quê mỉm cười sau nhang khói
Ngày Mẹ đi đất khách tủi thân buồn
Với riêng con Ḷng Mẹ là quê hương
Và t́nh nước là t́nh thương của Mẹ

Đă lâu lắm giữa cuộc đời dâu bể
Vẫn nương về tim Mẹ một kỳ quan
Mẹ khuất núi nếp nhà xưa mất dáng
Đá vàng phai và bụi đỏ giăng tràn

Lời Mẹ ru xưa xác xơ đồng vọng
Đường con về hoa lá rụng hoang sơ
Dối trá tham ô thô bạo lọc lừa
Bụi dục vọng phủ mờ khung đạo lư

Xông lư trầm khói lam bay phơ phất
Hương ngh́n xưa sao nếp cũ phôi pha
Trên quê mẹ bỗng thấy ḿnh khách lạ
Đêm nằm mơ Thục Đế thuở tan nhà

Nhang đă lụn xin chúc mừng Năm Mới
Van vái Mẹ Hiền xin phù hộ cho con:
Một thằng con trong trăm triệu đứa con
Biết thương Mẹ phải làm người trung thực

Tổ quốc Mẹ hiền sẽ không bao giờ mất
Dẫu thay tên nhưng sự thật vẫn nguyên ḍng
Con lạy Mẹ ra đi đời viễn xứ
Việt Nam c̣n quê Mẹ vẫn trong con.



Em ngủ trên lá sen hồ Tịnh
Em nhẹ như sương khói
Mơ hồ như khói sương
Bờ bên kia vời vợi
Đi một đời chưa tới
Hoàng hôn đă đến rồi

Về thôi em về thôi
Tóc mây pha màu bạc
Trầm hương xưa bát ngát
Đă bay lạc thiên đường
Trùng dương về gối đất

Những mùa xuân xanh tươm
Những mùa hè nắng gắt
Thu sang rồi cũng nhạt
Đông tới lạnh rừng băng
Tịnh Tâm hồ sen lắng

Đă về và đă tới
Giọt nước nguồn sông xưa
Không t́m mà chẳng hẹn
Chẳng đi mà không đến
Em ngủ trên lá sen.



Mưa Huế
Nửa đời dầm mưa Huế
Nên tóc trổ hai màu
Về thăm mà không ghé
Mưa Huế thành mưa Ngâu

Đ̣ dọc tránh đ̣ ngang
Mưa tràn quên vuốt mặt
Nếu bụi mờ trong mắt
Nh́n nhau bớt Hương Giang

Mưa dầm trên ngọn đước
Bờ sông cũ nhớ người
Có một lần chờ đợi
Một lần là một đời

Mưa bay là mưa bụi
Xe chạy là xe qua
Ba mươi năm xa Huế
Mưa dầm hơn trong ta

Huế một đời rứa đó
Ở lại và ra đi
Mưa dầm và nắng đổ
Bên nớ và bên ni

Cá nhỏ nhánh sông xưa
Huế ơi là nhớ quá
Như điệu ḥ vay trả
Sướng khổ mấy cho vừa

Người đi t́m hạnh phúc
Mưa t́m Huế mà rơi
Mưa dầm không có Huế
Mưa sẽ tiếc một đời

Có đi quanh thế giới
T́m mưa buồn khắp nơi
Không đâu hơn xứ Huế
Buồn là một nụ cười

Lạc đường trên đất Huế
Trong màn mưa lê thê
Là đúng đường lăng tử
Huế như tách cà phê

Gầm cầu nơi trú mưa
Cũng là nơi vô tưởng
Huế là nhà không cửa
Đi nhớ ở không thương


Anh cố quên những quán cà phê Dung
Trên đường Hàn Thuyên một thời khói lửa
Cũng như thể cà phê Tôn, chị Lợi, Lạc Sơn, Tây Lộc, Tịnh Tâm
Lúc dấy động, lúc buồn thiu ngày có em trên đất Huế
Anh cũng cố quên những cơn mưa dầm lặng lẽ
Sướt mướt tỉ tê giữa đền đài hoang phế
Những ngây thơ t́nh sử không lời
Nhưng mưa vẫn là mưa muôn thuở một đời
Mà sống chết ở hai bờ sớm tối
Như ở Bắc Cali tím lịm suốt tuần nay nắng chờ mưa đợi
Trong cơn mưa có giọt nước nào mong
Và trong em nào biết c̣n hay không
Một nỗi nhớ tính ṛng bằng thế kỷ
Không khách sáo không trơn ĺ như mộng mị
Mà thật hư chuyện kể 50 năm
Không gặp nhau đời vẫn có trong tâm
Vẫn khổ vẫn vui vẫn ngó đăm đăm về những cơn mưa Huế.



Vàng thu tím Huế
Tặng những nàng Tôn Nữ… heo may

Chỉ cần chút nắng vàng phai
Và tiếng kêu xa vắng lạc loài của con ve đất
Một chút tím, một chút buồn trong mắt
Là Huế xao ḷng lặng lẽ vào Thu

Huế vào Thu mà không biết ḿnh Thu
V́ lá đỏ chút vàng mơ ai thấy
Tim tím buổi chiều mai hồng trở lại
Vẫn xanh ngời con nước Vạn Niên

Có trắng chút phôi pha th́ ánh bạc Trường Tiền
Tim hé mắt mới thấy ḿnh Tím Huế
Em mới sinh ra đă vội thành “các Mệ”
Tôn Nữ Công Tằng nên Huế là em

Tuổi hoàng thành như mầu mắt trong đêm
Ngh́n phai cũ t́nh trang đầu chưa giở
Xa Chiêm quốc thuở “ngó tề, dị rứa!”
Mơi chân đời c̣n tím Huế không em
.


Răng cứ đ̣i thương Huế
Huế có chi mô mà đ̣i thương dữ rứa
Hạ nắng cháy ḿnh mùa đông lạnh cắt da
Dải đất hẹp Trường Sơn ra tận biển
Cuối tháng mười băo lụt cũng không tha

Nhưng khổ quá
Tui cũng là dân Huế
Đă xa quê khi mới nửa đời
Nơi đất khách có đủ điều mơ ước
Rủng rỉnh lợi danh tưởng quên được Huế rồi

Ma quỷ bắt cứ đăm đăm về Huế
Nhớ nhịp cầu thổn thức với ḍng sông
Tô cơm hến dĩa xôi mè buổi sớm
Cháo gạo nghèo răng thương Huế rưng rưng

Tui đă tới đă đi nhiều xứ lạ
Cũng lặng nh́n bao cảnh đẹp kiêu sa
Nhưng nét Huế không đến từ đôi mẳt
Tự trong ḷng thăm thẳm Huế lan ra

Im ắng măi theo tượng đài cổ tích
Huế ngập ngừng như lời ngỏ t́nh nhân
Mắt rơm rớm cắn môi là đă nói
Không hẹn ḥ mà nhớ tới trăm năm

Không chi cả mà nghe đời rất Huế
Hạt bụi hồng thiên cổ vọng bao la
Trong giọt nước chứa linh hồn biển cả
Nên Huế gần mà Huế cũng rất xa.


Sacramento, Cali những ngày cuối năm 2019
Trần Kiêm Đoàn




kư sự / hồi ức