TRẦN KIÊM ĐOÀN

 

 

TIỄN BIỆT MỘNG HOÀN – HOÀN MỘNG

Bách niên hư huyễn giai do vọng,
Hoàn mộng kim triêu kiến mộng hoàn.
(Trăm năm lăng đăng do hư vọng,
Tỉnh giấc mơ nay thấy mộng thành.)
                                          Tŕnh Hạo


Phan Mộng Hoàn (11-7-1942 – 19-8-2020)
 

Sáng nay, anh Hoàng Ngân Hà, người bạn lưu niên ở cùng thành phố Sacramento thủ phủ tiểu bang California, nhắn tin: “Phan Mộng Hoàn ra đi hôm qua! Đoàn biết chưa?”. Tôi mới đọc xong tin nhắn và mới uống hết nửa ly trà Bắc Thái th́ có tin anh Hà nhắn tiếp: “Đoàn biết Diệu Phương, người đẹp của Huế (ở bên Gia Hội - Mă ông Trạng) cũng đă ra đi ở Canada? TKL viết một bài tưởng niệm cảm động lắm!

Xin lắng ḷng hướng niệm về Mộng Hoàn quen thân và Diệu Phương nghe tiếng.

Tuy chưa được đọc bài viết cảm niệm của Thái Kim Lan nhưng tôi được biết Kim Lan và Mộng Hoàn là hai người bạn chí thân. T́nh bạn của hai người sâu đậm và êm đềm như nguồn t́nh xứ Huế. Nhớ lần cuối gặp cả hai người bạn tâm giao nầy tại nhà Mộng Hoàn ở San Jose. Hôm đó, Kim Lan đă leo lên mái nhà khách của Mộng Hoàn múa kiếm. Bằng hữu có quan tâm hay không đến đường kiếm khuynh thành của Kim Lan th́ tôi không rơ lắm; nhưng tôi lại trân trọng vô cùng t́nh bạn tri âm, tri kỷ của hai người trong suốt chặng đường dài của Huế - Đức - Mỹ với bao cảnh ngộ thăng trầm dâu biển nhưng vẫn giữ được sự hồn nhiên, trong sáng và chí t́nh của một thời… thiệt Huế!

T́nh trạng cách ly và giăn cách xă hội của thế hệ già như chúng tôi tại California đă qua tuần thứ năm. Cuộc sống hằng ngày, vô h́nh trung, dừng lại ở hiện tại và quá khứ v́ tương lai là một sự đợi chờ trống không và vô vị. Nhưng hiện tại cũng chỉ là sân ga đợi tàu, những chuyến tàu đời mang biển số vắc-xin chưa biết bao giờ mới đến.

Bóng dáng vắc-xin trị Covid-19 th́ có vẻ như đang lấp ló đâu đó ở cuối đường hầm, nhưng vắc-xin chuyên trị nỗi nhớ và xóa nḥa hoài niệm ngày qua khi con người muốn quên quá khứ th́ e rằng sẽ không bao giờ có được.

Những ngày cách ly như thế này mà nghe tin một người bạn vừa vĩnh viễn ra đi th́ nỗi buồn sẽ nhân đôi: nỗi buồn của sự mất mát cộng với nỗi buồn của niềm cô độc. Mất mát, sinh diệt là chuyện cũng phải đành nhưng nỗi cô độc thời đại dịch th́ hiện ngay trước mặt và ở trong tầm tay mà không với tới được. Làm sao đến tiễn biệt bạn quư trong lúc này đây; giữa lúc người sợ gần nhau và e sợ luôn cả không khí là mầm sống thiết thân trong từng giây phút một.

Câu trả lời quá dễ và đơn giản như t́m gặp nắng giữa trưa Hè nhưng lại khó quá không thể được như bắt nắng giữa đêm Đông. Nắng chỉ là một, thân người không hai nhưng bên này và bên kia tuyến dịch thật khó tương phùng.

 

Mộng Hoàn là ái nữ của cô giáo hội họa Maria Mộng Hoa, là đồng nghiệp dạy Văn, là bạn văn nặng t́nh về Huế cùng thế hệ và cùng cảnh ngộ tha hương; tôi quen biết, tiếp cận và thân quư chị Phan Mộng Hoàn v́ những mẫu số chung như thế.

Qua những năm dài xa Huế, chúng tôi thường “gặp” nhau trên nhiều đặc san, sách báo và trang mạng với chủ đề Nhớ Huế. Có lần mùa Tết, tôi lo sốt ruột nhưng cũng chia chung nụ cười với chị Mộng Hoàn khi chị nói “làm đày” v́ chúng tôi được các tờ báo Xuân Nhớ Huế trong nhiều tiểu bang ở Mỹ cũng như các nước ưu ái và tha thiết mời viết báo Xuân, rằng:

Nhớ Huế chi mà nhớ ác rứa. Xum nhau mà nhớ một lần như ri th́ ai viết nổi...”

Thế nhưng tôi th́ c̣n lơi tay chứ Mộng Hoàn th́ cày sâu cuốc bẩm gắng không để tờ báo nào thất vọng. Ra Tết, về San Jose, gặp chị ở ngày hội Nhớ Huế. Mới thấy mặt là chị la liền:

Nhà văn Cơm Hến năm ni không có bài cho Nhớ Huế... coi chừng gặp con tinh le TNTN hắn la khéo cho th́ ốt dột đó nghe.

Tôi cười cười chia sẻ với chàng rể Huế, anh Hồ Sỹ Hùng, đức lang quân của Mộng Hoàn đang đi bên cạnh:

Mấy O Huế mà mắng khéo mới thấm thuốc chứ la th́ càng nghe vui tai nữa chớ, phải không anh Hùng?

 

Có vẻ như dân Huế tha hương thương vùng đất quê mẹ của ḿnh da diết và nao ḷng hơn bất cứ nhóm cư dân sống xa quê nào khác mà tôi được biết và được gặp trong 40 năm trên đất khách. Số lượng các Hội Huế, Nhớ Huế, Thương Huế, Thừa Thiên Huế, Quốc Học Đồng Khánh... hầu như thành h́nh và có mặt bất cứ ở đâu có người Huế ở gần nhau.

Trước năm 1975, Huế cũng đă một thời nức tiếng là vùng đất của nghệ thuật và nghệ sĩ. Những bóng dáng tư mă áo xanh thời đại không c̣n để nỗi ngậm ngùi làm ướt đẫm áo xanh Giang Châu mà thành biểu tượng áo trắng qua cầu bên bờ sông Hương. Khi các tiền bối “thi đáo Tùng, Tuy” thành huyền thoại th́ một thế hệ văn nghệ sĩ “lăng mạn hiện sinh khói lửa” thế hệ đàn anh, đàn chị như Thông Đạt, Trịnh Công Sơn, Túy Hồng, Nhă Ca, Nguyễn Thị Hoàng, Kiêm Minh, Kiêm Thêm, Tô Kiều Ngân, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Tôn Nữ Hỷ Khương… đă kết thêm màu tím và mù sương cho Huế.

Sau năm 1975, man mác sông Hương thành bờ sông Dịch khi nhiều ôn, nhiều mụ bỏ Huế mà đi. Dân Huế cột cờ càng tha hương, càng thao thiết với viễn mộng và tâm ảnh “ở Ngự Viên mà nhớ Ngự Viên” như Nguyễn Bính ngày xưa.

Cảm hứng và nhu cầu sáng tạo nghệ thuật để tạm quên đi thực tại chua chát và ngoái trông vời một thời mật ngọt đă làm cho hết thảy dân Huế xa quê thành nghệ sĩ – nghệ sĩ sáng tác hay nghệ sĩ tâm hồn – để cho thực tại trộn lẫn với ước mơ mà thêm hương hoa cho cuộc sống. Trong nước th́ anh chị em viết và lách để tự trả món nợ tiền thân “Hương Giang nhất phiến nguyệt, kim cổ hứa đa sầu” như Nguyễn Du xúc động nh́n màu Quan San khi Thu về với Huế. Những người Huế và bạn Huế viết về Huế trong những ngày xa Huế trải rộng khắp xứ người. Đối với người trăn trở với từng chữ, từng nhóm chữ, từng câu chữ phát tiết từ trong tâm thức khi viết về Huế th́ viết về Huế quá dễ mà cũng quá khó. Dễ như bữa ăn Huế mà khó như món ăn Huế. Huế nghèo, bữa ăn qua loa đạm bạc thế nào cũng xong. Nhưng món ăn Huế đúng điệu, đúng nghệ cũng đa đoan như làm thơ lục bát: Phổng xả th́ thành vè mà khắt khe th́ thành chú! Một tô bún ḅ Huế điệu nghệ dễ ǵ t́m ra.

Các tác giả viết về Huế ở các xứ ngoài tự nhiên như ngó sen hồ Tịnh cũng nhiều mà do “thời thế tạo văn tài” cũng không ít… Xa Huế mà đi từ sớm th́ có Vơ Quang Yến, Thái Kim Lan, Nguyễn Tường Bách… Đi sau và đi muộn th́ có rất nhiều, kể hết sợ sót, nhưng sơ sơ th́ có: Hoàng Nguyên Nhuận, Bùi Minh Đức, Hồ Đăng Định, Tuệ Chương Hoàng Long Hải, Phan Mộng Hoàn, Y La Lê Khắc Ngọc Quỳnh… và xin cáo lỗi về sự lạm dụng dấu bỏ lửng ba chấm (…) v́ theo thời gian, kư ức đă phôi pha nên chỉ đủ khả năng ghi lại những tên tuổi tôi đă gặp và đọc nhiều lần nên vẫn nhớ.

Những tên tuổi vừa ghi, trẻ nhất cũng trên 70 tuổi và cao niên nhất trên 90 tuổi thuộc về một “thế hệ trôi nổi”. Thế hệ Trôi nổi (Drifting Generation) cũng như Thế hệ Mất dấu (Loss generation) của Mỹ thời kỳ sau thế chiến thứ hai. Nghĩa là một thế hệ mà khi nh́n về quá khứ chẳng thấy dấu vàng son và nh́n về tương lai bơ vơ không định hướng. Dù ở Việt Nam hay ở Mỹ th́ cái tâm lư tha hương, trôi nổi hay xa lạ trên chính quê hương của ḿnh làm cho những bài viết, truyện ngắn, truyện dài, biên khảo thơ văn viết về Huế là một sự nhớ nhung, thương tiếc không nguôi về quá khứ. Bạn đọc cứ lật ra bất cứ một trang Nhớ Huế nào th́ sẽ chỉ thấy một khung trời quá khứ và một tâm trạng và cảm xúc đ̣i đoạn thương vời quá khứ. Phan Mộng Hoàn, một tác giả viết nhiều, viết đều và viết đầy những cảm xúc về Huế trên nhiều đặc san, trang mạng xă hội online nhưng chị chỉ mới xuất bản một tác phẩm với h́nh thức sách báo giấy về Huế: Hoàng Hôn Thôn Vỹ. Đây là một tuyển tập gồm 18 bài viết tiêu biểu của Mộng Hoàn về Huế.

 

http://art2all.net/tho/phanmonghoan/hoanghonthonvy/hoanghonthonvy.htm
 

Phan Mộng Hoàn là một nghệ sĩ đa tài. Bên cạnh tài hoa văn bút, chị c̣n kế thừa tài năng của thân mẫu về Hội Họa. Nếu họa sĩ Maria Mộng Hoa nổi tiếng với những bức tranh với nội dung truyền thống và gam màu cổ kính th́ những tác phẩm tranh của Phan Mộng Hoàn có nội dung tươi trẻ và gam màu nhẹ nhàng nhưng sôi nổi hơn. Ngoài ra, Phan Mộng Hoàn c̣n là một tác giả điêu khắc với những chân dung và tĩnh vật mang biểu tượng nhịp cầu giữa hai khuynh hướng cũ và mới tương đồng, ḥa quyện trong thời gian sáng tác tạo h́nh ở Mỹ. Cuối đời, chị c̣n được biết đến qua nhiều hoạt động từ thiện, nhân đạo vớ́ những linh hồn thai nhi bất hạnh.

Hôm gặp nhận sách kư tặng chị Mộng Hoàn cho biết là số bài viết của chị hầu hết là những kư sự, hồi ức, nhận định, suy tư về Huế đủ để in thêm vài ba tuyển tập như Hoàng Hôn Thôn Vỹ nữa. Tôi nói miệng đùa mà bụng thật: “Margaret Mitchell chỉ có Cuốn Theo Chiều gió (Gone with the Wind), Felix Arvers chỉ có một bài thơ T́nh Tuyệt Vọng (Un Secret) mà nổi tiếng cả đời th́ biết mô…” Chị đập một phát rất Huế: “Nói ác! Mô dám… hui miệng hui mồm.” Tôi biết là gặp cao thủ nên nói chữ: “Chị là Mộng Hoàn chớ có phải là Mộng Hoàng Lương mô. Hoàn, bộ miên năm nét, là hoàn thiện, hoàn măn, hoàn mỹ giấc mơ đó.” Cười, vui là chính.

Nhớ thời hơn hai mươi năm trước, khi tôi xuất bản những tập sách viết về Huế như Chuyện Khảo Về Huế, Con Yêu Bánh Nậm, Từ Ngơ Huế Xưa… th́ chị Mộng Hoàn giúp quảng bá cũng như phát hành sách nhiệt t́nh và năng nỗ nhất. Sách mới như đứa con đầu ḷng, được bằng hữu như chị Mộng Hoàn thương mến, khen ngợi quả là những kỷ niệm trân quư khó quên.

 

Mới đó mà đă mấy năm rồi không gặp lại chị Phan Mộng Hoàn và anh Hồ Sĩ Hùng. Thời gian qua nhanh quá. Tuổi hoa niên: đi; trung niên: chạy; cao niên: bay. Chị Mộng Hoàn đă bay về vùng trời có Giấc Mơ Hoàn Thiện như tên của chị.

Chặng đường của chị Mộng Hoàn giữa cuộc đời nầy (đến: 11-7-1942 và đi: 19-8-2020) là quăng đường đầy trăn trở của quê hương và duyên nghiệp hóa thân trên mỗi số phận của con người. Ư nghĩa về hương hoa của cuộc sống không ai giống ai; cái sướng khổ của người nầy có thể không mang cùng ư nghĩa với người kia nhưng mẫu số chung cho một góc khuất t́nh cảm đẹp nhất của người Huế là xa mặt nhưng không cách ḷng: Càng xa Huế, càng thương Huế!

Chị Mộng Hoàn ơi, chị vừa xa cơi trần gian, xa bạn bè một thời để thân và một thời để nhớ. Mong chị được nương Hồng Ân thiêng liêng để sớm về cơi B́nh Yên Vĩnh Cửu. Một chút t́nh quê hương Việt Nam xứ Mẹ, một chút tri ân chốn cưu mang hào phóng Hoa Kỳ và một chút lưu luyến về xứ Huế thương thương sẽ kết thành ṿng hoa đưa chị lên đường.

 

Rồi không. Cát bụi về nguồn,

Mưa rơi có thấm nỗi buồn của mây.

 

Tiễn biệt chị Mộng Hoàn.

 

Sacramento, Cali giữa mùa cách ly Covid-19; tháng 8-2020.

Trần Kiêm Đoàn

 


kư sự / hồi ức